Giải thích cho bé
Dành cho Mầm non · 3–5 tuổi
Ông Mặt Trời chiếu nắng xuống biển, sông, hồ. Nước ấm lên rồi bay lên trời, nhỏ xíu đến mức mắt mình không nhìn thấy.
Trên cao trời lạnh. Nước gặp lạnh thì gom lại thành những giọt nước tí hon. Thật nhiều giọt tí hon ở cạnh nhau, ta nhìn thấy một đám mây.
Các giọt nước trong mây nhập vào nhau, to dần, nặng dần. Mây chuyển sang màu xám. Khi giọt nước nặng quá, nó rơi xuống: trời mưa!
Nước mưa chảy ra sông, ra biển, rồi lại được ông Mặt Trời sưởi ấm. Nước cứ đi một vòng như thế mãi.
Dành cho Tiểu học · 6–10 tuổi
1. Bay hơi
Nắng làm nước ở biển, sông, hồ, ao, cả vũng nước trên sân bay hơi: nước chuyển từ thể lỏng thành hơi nước (thể khí) và bay lên. Trời càng nắng, càng có gió thì nước bay hơi càng nhanh, giống như quần áo phơi nắng mau khô.
2. Ngưng tụ thành mây
Càng lên cao không khí càng lạnh. Hơi nước gặp lạnh thì ngưng tụ thành những giọt nước rất nhỏ bám quanh các hạt bụi li ti. Hàng tỉ giọt nhỏ như vậy tạo thành mây. Mỗi giọt quá nhẹ nên chưa rơi được.
3. Mưa rơi
Gió đẩy mây đi. Khi mây gặp núi, nó bị đẩy lên cao hơn và lạnh hơn, các giọt nước nhập vào nhau thành giọt to. Khi giọt nước đủ nặng, không khí không đỡ được nữa, nó rơi xuống thành mưa.
4. Nước quay về
Nước mưa thấm xuống đất, chảy thành suối, sông rồi ra biển, rồi lại bay hơi. Đó là vòng tuần hoàn của nước. Nhờ vòng tuần hoàn này mà ruộng lúa, cây cối và con người có nước dùng.
Dành cho THCS · 11–15 tuổi
Bay hơi: năng lượng Mặt Trời làm “động cơ”
Năng lượng bức xạ Mặt Trời giúp các phân tử nước ở bề mặt đại dương, sông hồ và lá cây (thoát hơi nước) thắng lực liên kết để chuyển từ thể lỏng sang thể khí. Tốc độ bay hơi tăng khi nhiệt độ cao, độ ẩm không khí thấp và có gió.
Ngưng tụ: khi không khí nguội đến điểm sương
Khối khí ẩm bốc lên cao gặp áp suất thấp hơn nên giãn nở và lạnh đi. Khi nhiệt độ hạ tới điểm sương, hơi nước ngưng tụ quanh các nhân ngưng tụ (bụi, muối biển, khói) thành giọt nước đường kính khoảng vài phần trăm milimét. Tập hợp các giọt này là mây.
Từ giọt mây đến giọt mưa
Giọt mây rơi rất chậm nên dòng khí đi lên đủ giữ chúng lơ lửng. Các giọt va chạm và kết hợp; cần khoảng một triệu giọt mây mới tạo thành một giọt mưa đường kính khoảng 2 mm. Khi trọng lực thắng lực nâng của dòng khí, nước rơi xuống thành giáng thuỷ: mưa, mưa đá hoặc tuyết.
Vì sao sườn núi đón gió mưa nhiều?
Khi gió đẩy khối khí ẩm vào núi, khí bị buộc phải bốc lên (gọi là mưa địa hình), lạnh nhanh và ngưng tụ mạnh. Sườn đón gió vì thế mưa nhiều, còn sườn khuất gió khô hơn. Đây là một lí do khiến các tỉnh ven biển miền Trung, nơi gió mùa đông bắc thổi từ biển vào dãy Trường Sơn, có mưa rất lớn vào mùa thu – đông.
📘 Gắn với chủ đề “Nước” trong môn Khoa học (Tiểu học) và Khoa học tự nhiên (THCS).
Làm cùng bố mẹ ⏱ 10 phút
Làm “mưa tí hon” trong bát
Cần chuẩn bị
- 1 bát thuỷ tinh
- Nước ấm (bố mẹ rót)
- 1 đĩa sứ hoặc màng bọc thực phẩm
- Vài viên đá
Cách làm
- Bố mẹ rót nước ấm vào bát, khoảng một phần ba bát.
- Đậy đĩa lên miệng bát, đặt mấy viên đá lên trên đĩa.
- Đợi 5 phút rồi nhìn mặt dưới của đĩa: những giọt nước nhỏ xuất hiện, to dần và nhỏ xuống — y như mưa!
Hỏi con: “Nước dưới đĩa từ đâu ra? Vì sao đá lại giúp nhiều giọt hơn?”
Dùng nước ấm, không dùng nước sôi. Người lớn thao tác phần nước nóng.
Bé còn hỏi…
Vì sao mây màu trắng mà mây mưa lại màu xám?
Mây mỏng để ánh nắng xuyên qua nên trông trắng. Mây mưa rất dày, nhiều giọt nước to, chặn bớt ánh sáng nên nhìn từ dưới lên thấy xám, thậm chí đen.
Nước mưa có phải nước biển không? Sao không mặn?
Khi nước biển bay hơi, chỉ có nước bay lên, muối ở lại biển. Vì vậy nước mưa không mặn.
Mưa đá là gì?
Trong những đám mây rất cao và rất lạnh, giọt nước đóng băng thành viên đá. Gió mạnh trong mây hất chúng lên xuống nhiều lần, viên đá to dần rồi rơi xuống.
Vì sao ở Việt Nam có mùa mưa?
Vào mùa hè, gió thổi từ biển vào đất liền mang theo rất nhiều hơi nước, nên trời mưa nhiều. Mùa đông gió thổi từ lục địa khô hơn nên ít mưa hơn (ở miền Bắc và miền Nam).
