Giải thích cho bé
Dành cho Mầm non · 3–5 tuổi
Trái Đất nơi mình sống tròn như quả bóng. Ông Mặt Trời chỉ chiếu sáng được một nửa quả bóng. Nửa kia thì tối.
Trái Đất lúc nào cũng quay chầm chậm, mình không thấy chóng mặt vì nó quay rất êm.
Khi nhà mình quay về phía ông Mặt Trời, trời sáng: đó là ban ngày, bé đi học, đi chơi. Khi nhà mình quay sang phía tối: đó là ban đêm, đến giờ đi ngủ.
Ông Mặt Trời không đi ngủ đâu! Ông vẫn chiếu sáng cho các bạn nhỏ ở nửa bên kia Trái Đất.
Dành cho Tiểu học · 6–10 tuổi
Mặt Trời chỉ chiếu sáng một nửa
Trái Đất có dạng hình cầu. Ánh sáng Mặt Trời chỉ chiếu tới được nửa quay về phía nó, nửa còn lại nằm trong bóng tối. Nửa sáng là ban ngày, nửa tối là ban đêm.
Trái Đất tự quay quanh trục
Trái Đất tự quay quanh trục theo hướng từ Tây sang Đông, mỗi vòng khoảng 24 giờ, tức một ngày đêm. Nhờ quay, mọi nơi lần lượt đi vào phần sáng rồi phần tối, nên ngày và đêm cứ nối tiếp nhau.
Vì sao Mặt Trời “mọc” và “lặn”?
Mặt Trời không di chuyển quanh chúng ta. Chính Trái Đất quay từ Tây sang Đông nên ta thấy Mặt Trời mọc ở phía Đông và lặn ở phía Tây, giống như khi ngồi trên ô tô, ta thấy cây bên đường “chạy” lùi lại.
Mỗi nơi một giờ
Vì Trái Đất quay, các nơi không cùng lúc là ban ngày. Khi ở Việt Nam là 9 giờ tối, thì ở nước Mỹ đang là buổi sáng.
Dành cho THCS · 11–15 tuổi
Chuyển động tự quay
Trái Đất tự quay quanh một trục tưởng tượng nối hai cực, theo hướng Tây → Đông (nhìn từ cực Bắc là ngược chiều kim đồng hồ). Một vòng quay so với Mặt Trời mất 24 giờ (ngày Mặt Trời); so với các ngôi sao xa chỉ mất khoảng 23 giờ 56 phút (ngày sao). Chênh lệch khoảng 4 phút là do trong lúc tự quay, Trái Đất cũng đi được một đoạn trên quỹ đạo quanh Mặt Trời.
Ngày, đêm và đường phân chia
Vì Trái Đất hình cầu, Mặt Trời luôn chiếu sáng một nửa. Ranh giới giữa nửa sáng và nửa tối gọi là đường phân chia sáng tối. Do tự quay, mọi điểm trên bề mặt (trừ vùng gần cực vào một số thời gian) lần lượt có ngày và đêm.
Giờ địa phương và múi giờ
Mỗi kinh tuyến lần lượt hướng về Mặt Trời nên các nơi có giờ địa phương khác nhau. Để thuận tiện, bề mặt Trái Đất được chia thành 24 múi giờ, mỗi múi rộng 15° kinh tuyến (360° : 24). Việt Nam dùng giờ UTC+7.
Vì sao ngày đêm dài ngắn theo mùa?
Trục Trái Đất nghiêng khoảng 23,5° và giữ nguyên hướng khi chuyển động quanh Mặt Trời, nên thời gian chiếu sáng ở mỗi vĩ độ thay đổi theo mùa. Ở Hà Nội, ngày dài nhất (khoảng 21/6) dài chừng 13 giờ 25 phút và ngày ngắn nhất (khoảng 22/12) chừng 10 giờ 50 phút; ở TP. Hồ Chí Minh, gần xích đạo hơn, chênh lệch nhỏ hơn nhiều (khoảng 12 giờ 45 phút và 11 giờ 30 phút).
📘 Gắn với chủ đề “Trái Đất và bầu trời” trong môn Tự nhiên và Xã hội, Khoa học (Tiểu học).
Làm cùng bố mẹ ⏱ 10 phút
Ngày và đêm với quả cam và đèn pin
Cần chuẩn bị
- 1 quả cam (hoặc quả bóng)
- 1 cây tăm và 1 mẩu giấy nhỏ
- 1 đèn pin
- Một căn phòng tối
Cách làm
- Cắm tăm xuyên qua quả cam làm trục. Dán mẩu giấy nhỏ lên quả cam, viết chữ “Việt Nam”.
- Tắt đèn phòng. Một người cầm đèn pin chiếu vào quả cam — đó là Mặt Trời.
- Con xoay chậm quả cam quanh cây tăm. Mẩu giấy lúc ở phía sáng, lúc ở phía tối — ngày và đêm đó!
Hỏi con: “Khi mẩu giấy Việt Nam ở phía tối, nửa bên kia đang là ngày hay đêm?”
Cẩn thận đầu tăm nhọn với các bé nhỏ.
Bé còn hỏi…
Sao mình không thấy Trái Đất quay?
Vì mọi thứ quanh mình — nhà cửa, cây cối, không khí — đều quay cùng nhau rất êm. Giống như ngồi trên máy bay bay đều, mình không thấy mình đang chuyển động.
Mùa hè sao trời tối muộn hơn?
Trục Trái Đất hơi nghiêng. Vào mùa hè, nửa Trái Đất có Việt Nam nghiêng về phía Mặt Trời nên ngày dài hơn đêm.
Nếu Trái Đất không quay thì sao?
Một nửa Trái Đất sẽ là ngày mãi mãi, nửa kia là đêm mãi mãi. Thử bấm nút “Dừng quay” trong phần thử nghiệm để xem nhé!
Mặt Trăng có phát sáng không?
Không. Mặt Trăng chỉ phản chiếu ánh sáng của Mặt Trời, giống như một tấm gương lớn trên bầu trời.
